Bijbellezen door de ogen van de ander

Waarom legt de ene christen de Bijbel anders uit dan de andere? Waarom benadrukt de een bepaalde bijbelteksten, die de ander niets zeggen? Waarom onderstrepen sommigen de ene bijbeltekst wel en de andere niet?

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in het NEMagazine.

Elk mens is anders en verschillen spelen een rol bij het lezen van de Bijbel. Persoonlijke geschiedenis, kerkelijke traditie, de eigen cultuur en samenleving spelen een rol bij wat opvalt in de Bijbel en wat niet. Lezers in verschillende tijden en in verschillende omstandigheden putten er troost en leiding uit. Er schuilt ook een gevaar in, en wel dat ze bepaalde waarheden die God duidelijk in zijn woord communiceert, over het hoofd zien.

De manier waarop joden en Palestijnse christenen de Bijbel lezen is daarvan een duidelijk voorbeeld. Christenzionisten wijzen op de landbelofte, die aan Abrahams nageslacht werd gegeven. Palestijnse christenen en hun medestanders wijzen op het bijbelse gebod van gerechtigheid. Beide partijen verwijten de andere dat ze een deel van de Bijbel over het hoofd zien.

De manier waarop christenzionisten en Palestijnse christenen de Bijbel lezen is daarvan een duidelijk voorbeeld. Christenzionisten wijzen op de landbelofte, die aan Abrahams nageslacht werd gegeven. Palestijnse christenen en hun medestanders wijzen op het bijbelse gebod van gerechtigheid. Beide partijen verwijten elkaar dat ze een deel van de Bijbel over het hoofd zien.

Partij

Op zich is het feit dat christenen bij een conflict tegenover elkaar staan, ‘normaal’. Niet ‘normaal’ in de zin van dat dit zo hoort te zijn, maar wel ‘normaal’ in de zin van dat het de gebruikelijke gang van zaken is. Bij een nationaal conflict worden alle registers opengetrokken. Mediamensen, archeologen, economen, historici en politici benadrukken het nationale belang. Ook kerken worden ingeschakeld. Een kerk kiest voor een partij en stelt vaak dat God aan de kant van die partij staat.

Miroslav Volf schreef in zijn boek Exclusion and Embrace [1] dat christenen zich sterk identificeren met de cultuur om hen heen. Dat verblindt hen voor de zonden ervan. In tijden van con ict breekt dit op. ‘Kerken, die verondersteld worden instrumenten van verzoening te zijn, zijn in het gunstigste geval onmachtig en in het ergste geval handlangers in de strijd.’

Het is gemakkelijker voor één partij te kiezen en te zeggen dat God aan die kant staat, dan bruggen te bouwen, vrede te stichten en bij te dragen aan verzoening. Maar de vraag is of de kerk niet juist een andere rol moet spelen.

ALMU20110114_3723

Zelfrechtvaardiging

Gelukkig worden er pogingen gedaan de kloof te overbruggen. Dr. David Neuhaus, een Joods-Israëlische jezuïet en patriarchale vicaris voor de Hebreeuwssprekende katholieke gemeenschap in Israël, zegt dat de bijbellezers zich dienen te realiseren dat zij zich in een bepaalde situatie bevinden. Zij zijn op zoek naar zelfrechtvaardiging in de tekst. ‘Dit is bijzonder problematisch in onze politieke situatie’, aldus Neuhaus.

‘Een grote meerderheid van de joden leest de Bijbel om een reeds ontwikkelde persoonlijke of ideologisch-politieke positie te rechtvaardigen. Dat geldt ook voor allerlei soorten christenen. Fundamentalistische christenen lezen in de Bijbel over een soort Apocalyps. Ze gebruiken de tekst om een zeer pro-Israëlische politieke agenda op te stellen. Palestijnse christenen gebruiken de Bijbel eveneens om te rechtvaardigen wat ze willen rechtvaardigen.’

Andere partij nodig 

Neuhaus gelooft echter dat de Bijbel uitdaagt tot verandering. Om te ontdekken hoe de tekst ons uitdaagt, heeft de bijbellezer de andere partij nodig. Zelf is hij betrokken bij theologische conferenties in het ‘Shalom Hartman Instituut’ in Jeruzalem. ‘De conferenties zijn bedoeld om ons bewust te maken van wat wij niet zien of horen, maar wel zouden moeten zien of horen. Het startpunt is dat de lezer in een bepaalde traditie en sociaal-politieke context staat. Daardoor kan de lezer de kritiek die zich in de bijbelse tekst bevindt, totaal over het hoofd zien. De Bijbel is interessant als die iets zegt dat de kracht heeft ons leven te veranderen. Maar de tekst is absoluut niet interessant als deze gebruikt wordt om mijn bestaande opvattingen en levensstijl te rechtvaardigen.’

Ook ziet hij dat er onder Palestijnse christenen pogingen worden gedaan gesprekken te openen met joden, omdat de laatsten dezelfde tekst hebben. Hij noemt als voorbeeld het Sabeel Centrum in Jeruzalem, het Internationaal Centrum in Bethlehem, het AlLiqa Centrum in Bethlehem en ook de Kairos groep. Het gaat daarbij steeds over de vraag: ‘Wat zie jij wat ik niet zie en wat zien wij wat jij niet ziet?’

ALMU20110114_3740

Bekendheid met Oude Testament

Als ik dr. Erez Soref, directeur van het joods-messiaanse ‘Israel College of the Bible’, vraag wat niet-Joodse gelovigen over het hoofd dreigen te zien, zegt hij dat zij veel nadruk leggen op het Nieuwe Testament. ‘Het is natuurlijk goed om daar nadruk op te leggen. Maar ze lezen het Oude Testament dan in het licht van het Nieuwe Testament. De schrijvers van het Nieuwe Testament schreven echter in de context van het Oude Testament.’

De auteurs van het Nieuwe Testament gingen ervan uit dat de lezers bekend waren met de Hebreeuwse Bijbel. Ze dachten bijvoorbeeld dat de lezers wisten wat het Oude Testament over de Messias schreef. De Messias heeft bijvoorbeeld zowel een goddelijke als een menselijke natuur. Dit is iets waar mensen generaties lang problemen mee hadden. Sommigen hebben dat vandaag nog.

Maar als ze de profetieën van het Oude Testament lezen, wordt het helemaal duidelijk. De profeten beschrijven Hem als Koning, het Woord van God en God zelf. Ze beschrijven Hem ook als menselijk. ‘Als je het Oude Testament niet kent, krijg je een incompleet of zelfs verwrongen beeld van de Messias’, aldus Soref.

Hij noemt ook de parallellen tussen Mozes en Jezus in Matteüs. Bij beiden was er sprake van een wrede heerser die probeerde hen te doden. Beiden waren in Egypte. Mozes trok met het volk veertig jaar door de woestijn, Jezus was veertig dagen in de woestijn. Beiden gingen de berg op. ‘Het verhaal van de Messias is in wezen hetzelfde is als het verhaal van Israël. Maar als je niet vertrouwd bent met het Oude Testament, kun je dit helemaal over het hoofd zien.’

Vreemdelingen

Nizar Touma, voorganger van de Kerk van de Nazarener in Nazareth, constateert dikwijls een ‘blinde vlek’ bij buitenlandse christenen als het gaat om het land. ‘Ze zien niet dat er meer dan één natie kan leven in dit land. De Bijbel vertelt ons over vreemdelingen die bij het Joodse volk wonen. Ze benadrukken dat dit land het Joodse volk toebehoort. En alleen het Joodse volk zou hier moeten wonen en blijven. Sommigen verdedigen dit idee zelfs op een fanatieke manier.’

Als Touma met hen in gesprek gaat, blijkt dat sommigen voor rede vatbaar zijn. ‘Ze luisteren. We vertellen dat we hier geboren zijn en dat we onszelf volk van het land noemen. We zijn hier al generaties, hebben hier ons hele leven geleefd en onze voorvaderen woonden hier ook.’

Vredestichters

Dr. Bishara Awad, directeur van het ‘Bethlehem Bible College’, gelooft dat vele christenen in het Westen kwesties als vrede en recht vergeten. ‘Wij zijn als christenen geroepen om vredestichters te zijn. Wij voelen als Palestijnen dat christenen elders ons negeren. Ze willen niets met ons te maken hebben omdat er een probleem is tussen ons en de Joodse staat. Wij vinden dat ze zouden moeten letten op kwesties van vrede en recht.’

Awad gelooft ook dat christenen meer zouden moeten letten op het nieuwe verbond dat in Jezus is gesloten. Nu hebben ze volgens hem vaak alleen aandacht voor het Oude Verbond. ‘Jezus zei dat we uit moeten gaan en het evangelie moeten verkondigen aan alle naties. Het evangelie is voor iedereen.’

1
Miroslav Volf, Exclusion and Embrace: A Theological Exploration of Identity, Otherness and Reconciliation. Nashville: Abingdon Press, 1996, pag. 36.

Foto’s: © Alfred Muller

%d bloggers liken dit: