Paus Benedictus XVI en het Joodse volk

In 2009 bezocht paus Benedictus XVI Israël. Foto: GPO.
In 2009 bezocht paus Benedictus XVI Israël. Foto: GPO.

Het nieuws dat paus Benedictus XVI aftreedt, sloeg ook in Israël in als een bom. Alom werd er met groot respect over hem gesproken.

Evenals zijn voorganger paus Johannes Paulus II spande Benedictus zich in voor goede relaties tussen enerzijds de Rooms-Katholieke Kerk en anderzijds het Joodse volk en de staat Israël. In het verleden is er te veel misgegaan: Joden hebben zwaar geleden onder vervolgingen van de kerk.

Benedictus bestreed het antisemitisme, verwierp de vervangingsleer, stimuleerde de Joods-katholieke ontmoeting en bezocht Israël in 2009. „We hadden een geweldige relatie”, zei de Asjkenazische opperrabbijn van Israël, Yona Metzger, op de Israëlische televisie. „De relatie tussen het Vaticaan en het opperrabbinaat was een van de beste in de geschiedenis.”

Er waren echter ook ontwikkelingen sinds zijn aantreden in 2005 die in Joodse kringen wrevel wekten. In 2007 gaf de Rooms-Katholieke Kerk opnieuw toestemming voor het houden van de Tridentijnse mis. De tekst over de Joden werd gewijzigd, maar deze bleef spreken over de wens van hun toekomstige bekering.

Ook hief de paus in 2009 de excommunicatie van de Sociëteit van Pius X op. Deze in 1988 uit de kerk gezette priesterbroederschap is berucht om haar antisemitisme. Bisschop Richard Williams zei onder meer dat Joden streven naar wereldheerschappij en dat er niemand in de gaskamers stierf.

Dan was er de kwestie van paus Pius XII (1939-1958). Sommigen zeggen dat hij niet genoeg deed om de Joden in de Holocaust te redden, maar anderen vinden dat hij deed wat hij kon.

Historici kunnen zijn rol pas afdoende onderzoeken als de archieven van het Vaticaan over de periode van de Tweede Wereldoorlog zijn opengegaan.

Paus Benedictus XVI ondertekende een document over de geestelijke verdiensten van Pius XII, maar hij ging niet zover om hem zalig te verklaren.

Ook is het diplomatieke werk tussen het Vaticaan en Israël nog niet afgerond. In 1993 tekenden het Vaticaan en Israël een akkoord over het aangaan van diplomatieke betrekkingen. Maar een akkoord over de legale status van de kerk is nog steeds niet gesloten. Dit moet bijvoorbeeld bepalen welke belastingen de kerk wel of niet hoeft te betalen. De bepalingen zijn ook voor belang van andere kerken, omdat deze naar verwachting ook gevolgen krijgen voor hen.

Het is te hopen dat de opvolger van Benedictus XVI verder zal werken aan de goede relaties tussen Joden en rooms-katholieken. Voor vruchtbare relaties is het tevens belangrijk dat beide groepen erkennen dat er ook diepgaande theologische meningsverschillen mogen en moeten blijven bestaan.

(Elke week in RD.nl: Israël Ingezoomd: commentaar vanuit Israël op gebeurtenissen in Israël, Palestina en het Midden-Oosten).