Bijbelse kaarten in Israël Museum

Het Israël Museum in Jeruzalem stelt kaarten tentoon van het Heilige land. Deze kaarten moesten christenen helpen wegwijs te worden in de Bijbel.

Het museum kon de expositie organiseren dankzij de Britse verzamelaars Sir Trevor Chinn en zijn vrouw Lady Chinn. Zij hebben een aantal kaarten aan het Israël Museum gedoneerd.

Het maken van kaarten is al een oude bezigheid. De Romeinen maakten wegenkaarten, die in sommige oude manuscripten nog terug te vinden zijn. Beroemd is het Byzantijnse mozaïek van het Heilige Land en Jeruzalem in de St. George kerk in de Jordaanse plaats Madaba.

Burchard

Voor de makers van de kaarten die in het Israël Museum te zien zijn, was de dominicaanse priester ‚Burchard van de Berg Sion’ belangrijk. Hij woonde in de jaren 1275 tot 1285 in het Heilige Land. „Hij beschreef in 1285 het hele land,” zegt curator Ariël Tishby. „Zijn beschrijving was gedetailleerd en accuraat, maar hij maakte ook fouten. Hij liet bijvoorbeeld de rivier Kishon lopen tussen het Meer van Galilea en de Middellandse Zee. Zijn fouten werden later door andere kaartenmakers overgenomen. De kaart die Burchard zelf maakte, is verloren gegaan.”

Tishby spreekt van een „genealogie van kaarten”: het ene werk kwam voort uit het andere. De priester Christiaan van Adrichem maakte in 1585 een belangrijke kaart. „Hij komt uit Delft, maar hij vluchtte naar Keulen om de Reformatie te ontlopen. Hij bezocht het land niet, maar hij probeerde wel alle informatie te vinden die in zijn tijd beschikbaar was. Hij maakte de eerste wetenschappelijke kaart, en vele anderen vertrouwden op hem.”

Christiaan van Adrichem, 1533-1585,
Christiaan van Adrichem, 1533-1585, “Situs Terrae Promissionis SS Bibliorum intelligentiam exacte aperiens”, handgekleurde gravure, ca. 1585. Foto: © The Israel MuseumIlan Sztulman

Geelkercken

De meest opvallende kaart van de Chinn collectie is die van Arnold en Nicolaes van Geelkercken. De gebroeders Van Geelkercken produceerden verschillende kaarten.

Chinn kocht deze kaart uit circa 1670 speciaal voor het Israël Museum. Op de kaart staan opmerkingen en tekeningen van Bijbelse gebeurtenissen. Aan de linker kant zien we Oudtestamentische voorvallen zoals de torenbouw in Babel en Mozes die met de tafel met tien geboden loopt. Aan de rechterkant van de kaart bevinden zich de afbeeldingen van verhalen uit het Nieuwe Testament, tot en met de Hemelvaart en het Laatste Oordeel.

„Het is een rijk geïllustreerd kaart, maar de hand die het maakte was vrij zwak”, vertelt Tishby in het schijnsel van de lampen die op de kaarten staan gericht. Ook Van Geelkercken maakte veel fouten. „De stad Jeruzalem was klein dorpje, dat twee maal op de kaart voorkomt.”

De Bijbelse kaartenmakers beeldden het land horizontaal af. Het noorden ligt links, het zuiden rechts. Het huidige Jordanië bevindt zich aan de bovenkant, de Middellandse Zee aan de onderzijde. Het land sterkste zich uit van Dan links tot en met Beersheva rechts.

Arnold & Nicolaes van Geelkercken. Foto: © The Israel Museum, Ellie Posner
Arnold & Nicolaes van Geelkercken. Foto: © The Israel Museum, Ellie Posner

Statussymbool

De kaarten waren bedoeld om aan de muur te hangen. Ze vormden een statussymbool voor kooplieden, wetenschappers en geestelijken. Op de schilderijen van Johannes Vermeer bijvoorbeeld zijn de kaarten te zien.

„Geen kaart werd zo vaak getekend als die van het Heilige Land”, zegt Tishby samenvattend. „De Reformatie had grote invloed op het maken van kaarten. In de katholieke Bijbels stonden geen kaarten, maar in de protestantse stonden wel.”

„Burchard zei al dat de mensen niet naar het Heilige Land konden komen. Het was een gevaarlijke en dure reis. Velen verdronken op zee, ze werden beroofd of vermoord door dieven. Maar de gelovigen konden op de kaarten zien waar wat in de Bijbel was gebeurd.”

De expositie is te zien tot december.

Curator Ariel Tishby, Foto: © Vidar Norberg.
Curator Ariel Tishby, Foto: © Vidar Norberg.
%d bloggers liken dit: