Een handdruk die niets betekende

JERUZALEM – Voor het eerst in maanden schudden premier Benjamin Netanyahu en de Palestijnse president Mahmoud Abbas op 30 september elkaar de hand. Dat gebeurde tijdens de begrafenis in Jeruzalem van de Israëlische oud-president Shimon Peres, die twee dagen daarvoor op 93-jarige leeftijd overleed.

Abbas zei tegen Netanyahu dat het een lange tijd geleden was dat ze elkaar zagen. Inderdaad, afgelopen november schudden ze voor het laatst de hand op een conferentie over het klimaat in Parijs. En het was zelfs in september 2010 dat Abbas voor het laatst een bezoek bracht aan Israël. Netanyahu zei: „Ik waardeer het heel erg, namens ons volk, en namens ons.” Zijn vrouw Sara Netanyahu voegde er aan toe: „Ik zie er naar uit u in ons huis te ontvangen.”

Op verzoek van de familie van Peres, kreeg de Palestijnse leider een plaats op de voorste rij. Abbas nam met zijn bezoek aan Jeruzalem een risico. Het bezoek leverde hem namelijk kritiek op onder de Palestijnen. Maar Netanyahu en andere Israëlische politici negeerden verder zijn aanwezigheid. President Barack Obama corrigeerde dat door tijdens zijn toespraak op te merken dat de presentie van de Palestijnse leider herinnert aan “de onafgemaakte zaak van vrede.”

Wantrouwen

De handdruk heeft overigens geen betekenis. Netanyahu en Abbas wantrouwen elkaar diep, net zoals vele Israëliërs en Palestijnen diepe argwaan jegens elkaar koesteren. Beide partijen hebben zowel de letter als de geest geschonden van de akkoorden die ze sinds 1993 hebben gesloten. Door de uitbreiding van de nederzettingen aan de andere kant van de grens van voor juni 1967 veranderde Israël de situatie op de grond. Zo blijft er steeds minder ruimte voor de staat die de Palestijnen hopen te creëren.

Bij de Israëliërs is het geloof in de ander in rook opgegaan door barbaarse  terreuraanslagen en de aanmoediging tot geweld in de Palestijnse media en sociale media. Ook zijn velen ervan overtuigd dat de Palestijnen om nationalistische en religieuze redenen geen staat vor Joden kunnen dulden in het Midden-Oosten. En dan zijn de Palestijnen ook nog een keer diep verdeeld. De islamitische Hamas partij wil dat de banier van Allah weer gaat wapperen over heel Palestina.

Ondanks het wantrouwen heeft Netanyahu gezegd vredesbesprekingen te willen hervatten. Deze moeten volgens hem bilateraal zijn en zonder voorwaarden vooraf. Maar dat is een non-starter. Beide partijen voeren al sinds 1993 overleg, zij het met tussenpozen. Ze hebben echter bewezen er zelf niet uit te komen. Nieuw overleg zal slechts een nieuwe reeks bijeenkomsten van delegaties in afgesloten kamertjes betekenen. Daarbij zullen deze op hun standpunten blijven staan en de kloof niet kunnen en willen overbruggen. Daarom is betrokkenheid van een sterke derde partij onontbeerlijk.

Franse regering

Na het mislukken van het intensieve overleg tussen Israëlische en Palestijnse delegaties in 2013 en 2014 heeft de Amerikaanse regering geen nieuwe poging meer ondernomen het vredesproces te herstarten. Maar andere partijen probeerden het afgelopen jaar het vacuüm op te vullen. De Franse regering hoopt eind dit jaar nog een vredesconferentie te organiseren. Ze zal ook Jeruzalem en Ramallah vragen delegaties te zenden. Deze zomer zei de Egyptische president Fattah al-Sissi te willen helpen bij het reanimeren van het vredesoverleg.

Netanyahu zelf lijkt vooral te voelen voor een regionaal proces. Eerst zou Israël de relaties met de gematigde soennitische landen willen verbeteren en pas daarna zou Israël een regeling treffen met de Palestijnen. Maar dit is een doodlopende weg. Een land als Saudi-Arabië bijvoorbeeld zal geen diplomatieke betrekkingen met Israël openen als Israël geen stappen zet op het Palestijnse pad.

Ook Rusland wil helpen. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken  zei dat Israëlische en Palestijnse delegaties bereid zijn elkaar in Moskou te ontmoeten voor „gesprekken”. Op het eerste gezicht lijkt er wat voor het Russische initiatief te zeggen. Washington is druk bezig met de presidentsverkiezingen en de wisseling van de regering. Rusland heeft zijn presentie in het Midden-Oosten al versterkt. Maar de internationale reputatie van Rusland is op het ogenblik slecht door zijn houding in Oost-Europa en de oorlog in Syrië.

Supermacht

Het is voor de Amerikanen een hoofdrol te spelen. Dat kan in 2017 gebeuren of daarna. Zij zijn een supermacht en zij worden in Israël het minst gewantrouwd. De EU en Rusland kunnen een bijrol vervullen door steun te bieden aan het proces of waar nodig praktisch te helpen.

De regering Obama heeft overigens ook nog de kans wat te doen. President Bill Clinton somde in december 2000 ook zijn „parameters” op, die de  contouren aangaven van een vredesoverkomst. Zijn parameters hielden in dat er een Palestijnse staat zou worden gesticht op circa 95 procent van de Westelijke Jordaanoever. Palestijnen zouden ter compensatie grond krijgen in Israël. Dat zou betekenen dat circa 80 procent van de Israëliërs in de nederzettingen zou kunnen blijven wonen. De Joodse wijken in Jeruzalem zouden bij Israël blijven, de Arabische wijken naar Palestina gaan. De  Tempelberg had onder Palestijnse bestuur moeten komen, de Westelijke Muur had bij Israël moeten blijven. De Palestijnse vluchtelingen in de verstrooiing mochten niet naar Israël, wel naar Palestina.

Zal Obama na de Amerikaanse presidentsverkiezingen op 8 november en voordat hij de deur  van het Witte huis dichttrekt op 20 januari eveneens zijn richtlijnen bekendmaken? Of zal de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties een resolutie aannemen die de contouren aangeeft voor de  oplossing van het conflict? Van beide partijen zullen pijnlijke concessies worden gevraagd. Ze zullen namelijk niet alles kunnen krijgen wat ze willen. Israël zal zich terug moeten trekken uit het grootste deel van de Westoever om daar een Palestijnse staat toe te staan. Palestina zal Israël moeten erkennen als Joodse staat, akkoord moeten gaan met demilitarisatie en veiligheidsmaatregelen en af moeten zien van het recht op terugkeer voor Palestijnse vluchtelingen naar Israël.

Geen visie 

Maar het meest waarschijnlijke scenario is echter dat de onderhandelingen helemaal niet worden hervat. Of dat ze wel zullen worden hervat, maar nergens toe leiden. Een probleem is niet alleen het gebrek aan compromisbereidheid aan beide zijden, de regering Netanyahu heeft ook geen visie. Ze weet niet waar het allemaal heen moet.

Een waarschuwend geluid kwam van het vroegere hoofd van de Mossad Efraim Halevy. Hij zei in een interview met Haaretz dat er geen beleid wordt ontwikkeld met betrekking tot de Palestijnse kwestie. De regering heeft alleen besloten aan de Westoever vast te houden. Ook wil ze zorgen dat de dingen niet uit de hand lopen. „Een ding is duidelijk: Israël heeft geen veelomvattend plan”, zegt Halevy.

Aan de ene kant wil Netanyahu volgens Halevy een Groot Israël, aan de andere kant is hij niet in staat daaraan vast te houden. Als er een uitbraak van geweld plaatsvindt, weet Netanyahu niet hoe hij daar op moet reageren. “Ons vermogen om de situatie in de hand te houden wat de veiligheid betreft, verslechtert.”

Foto en video: De Palestijnse president Mahmud Abbas ontmoette premier Benjamin Netanyahu en zijn vrouw Sara in Jeruzalem. Foto: Amos Ben Gershom GPO

Geschiedenis en toekomst vredesproces

1987-1993: Eerste Intifada (Palestijnse opstand). Deze leidt tot een toenemend bewustzijn dat er iets gedaan moet worden aan de Palestijnse kwestie.

September 1993: Het eerste Oslo-akkoord. Israël en PLO erkennen elkaar. Ze starten  onderhandelingen over Palestijns zelfbestuur.

Mei 1994: Akkoord over Palestijnse zelfbestuur in Gaza en Jericho

September 1995: Het tweede Oslo-akkoord over verdere terugtrekking van het leger uit Palestijnse bevolkingscentra.

Juli 2000: De onderhandelingen in het Amerikaanse Camp David over een permanent akkoord mislukken.

September 2000: Begin van de Tweede Intifada. Zware aanslagen in Israël houden een paar jaar aan.

December 2000: President Bill Clinton stelt  „parameters” op die de contouren aangeven voor een vredesregeling.

2006: Hamas wint de verkiezingen. Deze Palestijnse partij eist de vernietiging van Israël.

2013-2014: Negen maanden van intensief overleg onder toezicht van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken  John Kerry. Het overleg mislukt.

Mogelijk scenario’s

Eind 2016: Een Veiligheidsraad resolutie veroordeelt de nederzettingen en/of geeft in grote lijnen aan hoe een oplossing eruit moet zien.

Eind 2016 – begin 2017 Een internationale conferentie in Parijs of Moskou. Deze moet de start vormen van een nieuwe overlegronde tussen Israël en de Palestijnen.

2017 of later: De Amerikaanse regering van Hillary Clinton of Donald Trump probeert het vredesoverleg te hervatten.

2016 en later: Voortgaande stagnatie van het vredesproces. Palestijnen houden autonomie in hun enclaves. Golven van geweld volgen elkaar op. Groeiende steun onder Palestijnen en in het buitenland voor een eenstaatoplossing, met volledige burgerrechten voor de Palestijnen.

%d bloggers liken dit: