‘Netanyahu geen koning meer’

Partijactivisten voor een portret van Netanyahu. Foto: © Alfred Muller
Partijactivisten voor een portret van Netanyahu. Foto: © Alfred Muller

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu van de combinatie Likud/Beiteinu is het vooroverleg over de coalitievorming begonnen. Zijn voorkeur gaat uit naar samenwerking met de tweede partij, Yesh Atid van Yair Lapid. President Shimon Peres zal Netanyahu naar verwachting de opdracht geven een kabinet te vormen.

Vanwaar de sterke opkomst van de nieuwe partij Yesh Atid? „Veel kiezers in Israël en andere landen behoren tot het politieke centrum”, zegt emeritus hoogleraar politicologie Avraham Diskin van de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem. „Dat zien we op het gebied van de veiligheid, het ArabischIsraëlische conflict en economische kwesties. De grootste partij in het vorige parlement, Kadima, was een centrumpartij. De partij viel uiteen na de interne verkiezingen.”

„Verschillende partijen probeerden daarvan te profiteren”, vervolgt de hoogleraar. „Maar de andere centrumpartijen raakten van het midden verwijderd. Dat was vooral het geval bij de partij van Tzipi Livni, door de verschillende verklaringen die ze aflegde over het Arabisch-Israëlische conflict. Ook de Arbeidspartij legde in het begin van de campagne de nadruk op het centrum, maar verwijderde zich daarvan en bewoog zich naar links.”

Diskin zegt dat de Likud zich van het midden verwijderde door zich met Lieberman te verenigen. De partij verloor daarmee op verschillende fronten. Ze verloor extreem rechtse nationaalreligieuze kiezers die Lieberman als te antireligieus beschouwen. Ze schrikte de Russische kiezers af, omdat ze hun ‘Russische’ partij verloren. Mensen die tot op het laatste moment niet wisten waarop ze moesten stemmen, kozen ervoor Lapid te steunen.”

Diskin ziet verschillende coalitiemogelijkheden. Netanyahu geeft er de voorkeur aan om een coalitie te vormen met Yair Lapid. De premier wil daar andere partijen bij betrekken, zoals het rechts-religieuze Joods Huis (Beit Yehudi) en Shas. Lapid heeft de macht om zijn veto uit te spreken over een dergelijk verbond. Ook Kadima van Shaul Mofaz is een mogelijke partner. Een andere mogelijkheid is dat Netanyahu een coalitie sluit met de rechtse partijen.

Nauwlettend gevolgd

De Palestijnen hebben de verkiezingen nauwlettend gevolgd, zegt dr. Mahdi Abdul Hadi van de Palestinian Academic

Society for the Study of International Affairs (Passia) in Oost-Jeruzalem. Voor het eerst in de geschiedenis heeft de Palestijnse televisie 24 uur lang de ontwikkelingen rond de stembusgang gedetailleerd weergegeven. De uitslag stemt hem tot optimisme noch pessimisme.

Hadi wijst erop dat Israël zeer verdeeld blijft, omdat de verkiezingen een rechts blok en een links blok hebben opgeleverd. Uit het feit dat de partij Yesh Atid zo sterk opkwam, blijkt dat de aandacht was gericht op sociale kwesties. „De Palestijnse kwestie, het vredesproces, de kwestie Jeruzalem en de nederzettingen stonden niet op de agenda. De Israëliërs leefden in een staat van ontkenning. Maar na de verkiezingen komen deze zaken weer terug.”

Israëlische politici gaan nu praten over de agenda. Europa en Amerika zullen proberen het vredesproces weer op de rails te krijgen. Maar Hadi verwacht geen doorbraak. De regering zal trachten het conflict te beheersen en de communicatie met de Palestijnen open te houden. Hij denkt dat er een overgangsperiode komt, waarin het afwachten is of Israël zich van rechts naar links beweegt.

Duidelijk is volgens hem dat rechts de greep op de Israëlische politiek heeft verloren. Radicaal rechts, Avigdor Lieberman en de Russische immigranten, zijn niet meer in staat om de toekomst van Israël naar eigen believen te vormen. „Netanyahu is niet langer de koning van Israël, zoals hij graag wilde zijn.”

Afwachten

De Palestijnse publicist en activist Hanna Siniora noemt de verkiezingsuitslag „beter dan verwacht.” „We moeten afwachten wat voor soort coalitie er uit deze verkiezingen voortkomt. Het zou geweldig zijn als dat een soort centrumlinkse coalitie zou zijn. Er er is ook een machtsevenwicht tussen rechts en links ontstaan, wat binnen een jaar tot nieuwe verkiezingen kan leiden.”

Hij betwijfelt of de nieuwe regering zal overgaan tot een bouwstop in de nederzettingen. Palestijnen hebben gezegd dat ze pas weer willen onderhandelen als de uitbreiding van de nederzettingen is bevroren.

De verliezers van deze verkiezingen waren Netanyahu en zijn partij. Een verliezende partij toont gewoonlijk niet meer flexibiliteit.”

(Dit artikel verscheen in het © Reformatorisch Dagblad op 26 januari 2013)