Bet Gemal

Het mozaïek met een rood kruis op de muur van de Stefanuskerk in Bet Gemal. Het mozaïek bevond zich oorspronkelijk in een Byzantijnse kerk op dezelfde plaats.  Foto’s: © Alfred Muller
Het mozaïek met een rood kruis op de muur van de Stefanuskerk in Bet Gemal. Het mozaïek bevond zich oorspronkelijk in een Byzantijnse kerk op dezelfde plaats. Foto’s: © Alfred Muller

De Salesianen in het Bet Gemal klooster dertig kilometer ten westen van Jeruzalem geloven dat op de plek waar zij wonen het graf van Stefanus was en de rabbijn Gamaliël woonde. Maar welke aanwijzingen hebben zij daarvoor?

Ooit lag in dit gebied, waar het heuvelland van Israël overgaat in het laagland, een moslimdorp dat Beit Jimal heette. Vóór de moslims woonden hier Byzantijnse chris- tenen, daarvoor de Romeinen en Joden. Dat zegt allemaal nog niets over Stefanus en Gamaliël. Hoewel hard bewijs volgens mij ontbreekt, zijn er wel aanwijzingen die erop duiden dat Stefanus en Gamaliël er in ere werden gehouden.

Byzantijnse kerk

De Salesianers kochten het gebied in de negentiende eeuw en bouwden er een klooster. In 1917 vond de archeoloog Mauritio Gisler in de buurt de fundamenten van een kleine Byzantijnse kerk met een mozaïek. De kerk werd waarschijnlijk in 614 verwoest bij de invasie van de Perzen. In de kerk werd vroeger mogelijk een martelaar vereerd. Dat blijkt uit een rood kruis, dat volgens sommige wetenschappers het martelaarschap symboliseert.

Het klooster van Bet Gemal, mets rechts daarvan de kerk. Foto: © Alfred Muller
Het klooster van Bet Gemal, mets rechts daarvan de kerk. Foto: © Alfred Muller

De grot die zich onder de kerk bevond, zou volgens sommigen de graftombe van Stefanus zijn geweest. Andere wetenschappers zeggen dat de kleine grot een mikwe (ritueel bad) was, dat be- hoorde tot het huis van een welgestelde Joodse familie.

De traditie die stelt dat Gamaliël hier woonde, is gebaseerd op de droom van de priester Lucianus, die in 415 een visioen kreeg. Hij kreeg de boodschap dat de beroemde leermeester van Paulus hier woonde en dat Stefanus er begraven lag. Volgens een christelijke traditie zou Gamaliël later christen zijn geworden, maar bewijs hiervoor ontbreekt.

Aanwijzing 

De droom is niet de enige aanwijzing die het gebied met Gamaliël verbindt. Ook de na- men ’Caphar Gamala’ (de Griekse naam voor het gebied die de Byzantijnen gebruikten) en het Arabische ’Beit Jimal’ zouden erop kunnen wijzen.

Pater Antonio Scudu (sdb) van het Bet Gemalklooster zegt dat als Gamaliël hier was, ook Paulus hier moet zijn geweest. „Discipelen volgden hun leraar waar hij ook ging”, zegt hij. „We hebben aanwijzingen dat Paulus hier was.” Die aanwijzing is dat er in de buurt overblijfselen zijn van Deir Nebi Bulos (’Klooster van de profeet Paulus’). Verder is er de Vallei van Bulos. ’Boulos’ is Arabisch voor Paulus.

De overblijfselen van een heiligdom dat men bouwde ter ere van Stefanus en later veranderde in een wijnpers. Foto: © Alfred Muller.
De overblijfselen van een heiligdom dat men bouwde ter ere van Stefanus en later veranderde in een wijnpers. Foto: © Alfred Muller.

En wat is er nog van Stefanus gevonden? Enkele jaren geleden vond men een steen met de tekst „de plaats van de resten van Stefanus de eerste martelaar”. De letters zijn met het blote oog niet te zien, maar ze konden pas worden onderscheiden na onderzoek door experts in epigrafie.

Volgens de archeoloog Emile Puech gaf de steen de plaats aan van een heiligdom dat ter ere van de eerste martelaar gebouwd was. In de tijd van bisschop Johannes (ca. 117-134) zouden de beenderen van Stefanus hier opnieuw begraven zijn.

Zie ook de video waarin Peter Antonio Scudu uitleg geeft over deze heilige plaats.

(Dit artikel verscheen eerder in de serie Bijbelse geografie en archeologie van Israel Aktueel.)

%d bloggers liken dit: