Churchill en de Joden

Churchill, Roosevelt en Stalin voor een conferentie bijeen in Jalta op de Krim in februari 1945. Foto: Brits fotoarchief.
Churchill, Roosevelt en Stalin voor een conferentie bijeen in Jalta op de Krim in februari 1945. Foto: Brits fotoarchief.

Voor mij op het bureau ligt het boek Churchill & The Jews van Sir Martin Gilbert. Ik wist dat een collega van mij dit boek ooit had gekocht. “Ik zal proberen het te vinden”, zei hij. “Ik kan niks beloven.” En ja, hij is erin geslaagd het werk in zijn bibliotheek op te duikelen.

Drie redenen maken dit boek deze dagen speciaal. In de eerste plaats is Martin Gilbert deze week op 78-jarige leeftijd overleden. Hij was de officiële biograaf van Sir Winston Churchill. Verder hield deze Brits-Joodse historicus zich bezig met de geschiedenis van de Holocaust en dat van Israel en het zionisme.

In archieven

Hij liet meer dan 80 werken na. Behalve achter het toetsenbord bracht hij een groot deel van zijn leven door in archieven, onder andere in Israel. Altijd was hij op zoek naar het persoonlijke verhaal van de mensen.

Ten tweede is het boek deze dagen bijzonder omdat het over Churchill gaat. Op 24 januari was het 50 jaar geleden dat deze beroemde politicus overleed.

Hij nam omstreden besluiten. Hijzelf gaf bijvoorbeeld toestemming voor het bombardement op Dresden in de nacht van 13 op 14 februari 1945, waarbij circa 25.000 of meer mannen, vrouwen en kinderen omkwamen.

Maar iedereen is het erover eens dat Churchill een staatsman was. Hij zag het gevaar van de opkomst van Hitler en het nazisme eerder dan anderen, en overtuigde anderen dat daar iets tegen gedaan moest worden. Onder zijn leiding bevrijdden de Geallieerden het vasteland van Europa. Europa ging vervolgens een lange periode van stabiliteit tegemoet.

Spoorlijnen

Een derde reden dat ik het boek wilde lenen is dat op 27 januari de herdenking plaatsvond van de bevrijding van Auschwitz door het Rode Leger. Het eerste wat ik dan ook opzocht in het boek was wat Gilbert te zeggen had over de vraag waarom de Geallieerden de spoorlijnen naar de concentratiekampen niet hebben gebombardeerd.

Over deze vraag bestaan onder historici verschillende meningen. Gilbert schrijft dat Churchill in elk geval opdracht gaf de spoorlijn tussen Boedapest en het SS-kamp Auschwitz-Birkenau te bombarderen. In een rapport dat het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken op 4 juli 1944 bereikte stond namelijk dat dat “de onbekende bestemming in het oosten” was waar Joden heengevoerd werden. Het rapport ging in op de aard en omvang van de massamoord. Maar zijn opdracht werd nooit uitgevoerd omdat de transporten over deze spoorlijn stopten.

Churchill had een goed contact met leiders als Chaim Weizmann en David Ben Gurion. Deze waren hem dankbaar voor de steun die hij het Joodse volk en later Israel gaf. Ook Gilbert had grote waardering voor Israël. Hij zei volgens The Jerusalem Post dat hij het land in hoge achting hield, “ondanks alle fouten, die naar mijn mening ver worden overtroffen door de goede eigenschappen.”

Elke zaterdag in RD.nl: Israël Ingezoomd. Commentaar op gebeurtenissen in Israël en omstreken vanuit Israël. 

%d bloggers liken dit: